Versnellen

  • Versnellen, doe je er goed aan of niet?

Versnellen

Een jaar overslaan, doe je er goed aan of niet?

Sommige leerkrachten, maar ook ouders, voelen een weerstand wanneer hoogbegaafde of hoogintelligente kinderen een jaar overslaan in het basisonderwijs. Zij vrezen dat er later, bij de overgang naar het secundair onderwijs, problemen zullen optreden. Uit onderzoek blijkt dat deze vrees onterecht is, wat daarom niet betekent dat je zomaar in het wilde weg je kind een klas kan laten overgaan. Hiervoor moet je een aantal criteria in overweging nemen zodat je een gefundeerde beslissing kan nemen.

Wanneer en hoe beslis je of een kind dient te versnellen?
Welke criteria moet je bekijken en bestaat er een procedure die de besluitvorming kan funderen?
Kan een kind een versnelling sociaal-emotioneel wel aan? Zullen er later dan geen problemen optreden, vooral in de puberteit?

De meeste mensen kennen versnellen vooral als een jaartje overslaan, bv. van 3de naar 5de leerjaar (van groep 5 naar 7). Toch zijn er nog andere vormen van versnellen. Ook een jaartje eerder van de kleuterklas naar het basisonderwijs gaan, wat vervroegde doorstroming heet, is een vorm van versnellen. Minder bekend is een vakversnelling waarbij de leerstof van één vak versneld wordt gegeven wanneer op dit gebied een grote cognitieve voorsprong vastgesteld wordt, bv. bij rekenen. En een laatste vorm die minder wordt uitgevoerd wegens praktisch minder haalbaar, is het afwerken van de leerstof van 2 leerjaren in 1 jaar.

Criteria leerling

De meest aangehaalde reden om een leerling te gaan versnellen is omwille van een cognitieve voorsprong. Uiteraard versnel je een kind niet omdat het zomaar hoogbegaafd is, maar kijk je eerst of het een voorsprong heeft en hoe groot die voorsprong dan wel is. Dat kan door een uitgebreid didactisch onderzoek uit te voeren hetzij in de school zelf, hetzij in een extern bureau. Hierbij wordt het kind voor technisch lezen, begrijpend lezen, spelling en rekenen doorgetoetst met de toetsen van het leerlingvolgsysteem (LVS) of met andere testen. Voor andere vakken is het moeilijker om door te toetsen, maar je kan er meestal wel van uitgaan dat een hoogbegaafd kind door zijn uitgebreide honger naar kennis wellicht ook op gebied van wereldoriëntatie (WO of Wero) meer weet dan wat aangeboden wordt in de klas.

Wanneer zo’n voorsprong minstens 6 tot 12 maand is, kan je overwegen om 2 schooljaren in 1 jaar te geven, zodat je duidelijk weet dat er geen hiaten zullen ontstaan in zijn schoolse kennis. Maar zodra de voorsprong meer dan één jaar is, is het aan te raden om meteen een volledig leerjaar over te slaan.

Een tweede overweging die je zeker moet maken is of het kind eraan toe is in zijn sociaal-emotionele ontwikkeling. Zie je je kind meer spelen met oudere kinderen dan met zijn leeftijdsgenoten – ook in buitenschoolse activiteiten, geeft je kind zelf aan dat het liever een jaartje hoger wil zitten, of noemt je kleuter zijn klasgenootjes ‘baby’s’, dan kan het zijn dat je kind geen aansluiting vindt met zijn leeftijdsgenoten. Versnellen is dan ook vaak noodzakelijk om deze aansluiting te verzekeren. Je kind komt op die manier terecht bij kinderen die op een min of meer zelfde ontwikkelingsniveau zitten, waardoor het emotioneel beter aansluit én waardoor het zijn sociale vaardigheden beter kan oefenen door zich te spiegelen aan ontwikkelingsgelijken.

Een valkuil voor leerkrachten evenwel kan zijn dat een kind dat zich niet tussen ontwikkelingsgelijken bevindt een gedrag vertoont dat eerder als sociaal zwak bestempeld wordt. De oorzaak van dit onaangepast gedrag ligt juist in het feit dat het op sociaal of emotioneel gebied óók voor is. Deze valkuil kan voorkomen worden door de kennis over hoogbegaafdheid op school te vergroten, door het sociaal-emotionele op te nemen in het leerlingvolgsysteem en eventueel ook door het toepassen van een signaleringsprotocol voor hoogbegaafdheid op de school.

De leeftijd van het kind kan ook een rol spelen bij de beslissing om te versnellen. Een leerling die geboren is in januari heeft qua ontwikkeling uiteraard enkele maanden voorsprong gekregen ten opzichte van eentje dat pas in december jarig is, hoewel dit niet hoeft te betekenen dat je kinderen geboren op het eind van het jaar beter niet versnelt…

Verder wordt er ook gekeken naar het zelfbeeld van de leerling, want bij een scheef zelfbeeld heb je vooral een zéér goede begeleiding nodig om de versnelling in goede banen te leiden. Denkt het kind alles al te kunnen – ‘ik ben de beste’ – en heeft het een arrogante houding, dan kan een versnelling net een middel zijn om een realistischer zelfbeeld te vormen. Maar misschien heeft het kind een negatief zelfbeeld en denkt het van zichzelf vooral dat hij of zij ‘een rare’ is, voelt het zich een alien in zijn klas? Bij het laatste type krijg je het risico dat er een te grote druk zal gelegd worden door de versnelling, waardoor het kind negatieve faalangst kan ontwikkelen. Daarom is een goede begeleiding voor, tijdens en na de versnelling van uiterst belang!

Sommige hoogbegaafde leerlingen hebben door een tekort aan cognitieve uitdaging geen goede werk- en leerstrategieën ontwikkeld. Is dit het geval bij deze leerling, dan is het zaak om dit eerst te gaan aanpakken door effectief moeilijker opdrachten verplicht te gaan aanbieden mét begeleiding van een leerkracht. Omdat dit de allereerste keer is dat zo’n kind geconfronteerd wordt met zijn frustratieniveau en de uitdaging eerder zal mijden als het vrijblijvend is, is het van belang de uitdaging verplicht aan te bieden. Daarnaast is begeleiding nodig, omdat het kind wellicht last zal hebben met zelfstandig werken omwille van de minder goed ontwikkelde spanningsboog. Beslis je dus midden in het jaar om het kind het volgende jaar te gaan versnellen, pak dan de rest van het jaar eerst deze werkstrategieën aan zodat het goed voorbereid kan starten in september!

Een bijkomende leer- of persoonlijkheidsstoornis kan een eerder belemmerende factor zijn om te versnellen. Een expert op dat specifieke gebied – en ideaal ook op gebied van hoogbegaafdheid of op zijn minst een notie ervan – kan dan ingeschakeld worden in de beslissing tot versnellen.

Een laatste overweging betreffende de leerling, is de visie van de leerling zelf op het versnellen. Deze mening mag echter niet doorslaggevend zijn, maar er is wel een gesprek met de leerling nodig om alle vragen, onzekerheden en twijfel bij het kind weg te nemen.

Criteria school

Het pedagogisch klimaat in een school speelt een zéér grote rol in het al dan niet slagen van een versnelling. Wat is de attitude van de leerkrachten ten opzichte van versnellen van leerlingen en ten opzichte van hoogbegaafde leerlingen in het algemeen? Hoe denken leerkrachten hierover? Zijn ze in staat om hun vertrouwde ideeën en opvattingen hierover los te laten? Veel hangt af van de steun van de directie en zorgcoördinator voor het welslagen ervan.

Bij een versnelling hoort ook een goede begeleiding door de leerkracht, zowel van de leerkracht van de klas waaruit het kind vertrekt als van de ontvangende leerkracht. Kunnen deze leerkrachten die extra begeleiding wel aan? Hoe gaat dit praktisch in zijn werk, hoe kan de leerstof aangepast worden voor het ontwikkelen van die werk- en leerstrategieën? Zijn ze vertrouwd met compacten en verrijken? Hoe worden hiaten in de leerstof aangevuld? Soms worden deze kinderen bijgespijkerd zodat ze meteen ‘op niveau‘ zitten als ze starten in de nieuwe klas. Dit is iets wat te vermijden valt en enkel toegepast dient te worden als het strikt noodzakelijk is, zoals bv. een kind leren schrijven dat van het 3de kleuterklasje meteen naar het 2de leerjaar (groep 2 naar 4) springt. Maar ga niet de tafels of de brug over 10 inoefenen, want in september en oktober volgt er sowieso nog een herhalingsperiode dat voor het hoogbegaafde kind over het algemeen voldoende blijkt om mee te zijn.

Hou er vervolgens als leerkracht rekening mee dat een versneld kind jonger is en sommige vaardigheden kan missen die je normaal verwacht in dat leerjaar. Reken het kind er niet op af als het nog niet zelf zijn jas kan aandoen, nog niet goed kan stilzitten of problemen krijgt in de turnles. Denk eraan dat een 8-jarig kind in het 4de leerjaar (groep 6) nog niet goed kan plannen, zijn agenda nog niet goed kan nakijken en regelmatig zijn zwemzak vergeet. Begeleid het kind hierin en steun het zoveel als mogelijk!

Om de besluitvorming over versnellen te nemen, kan je samen met de school een beroep doen op de versnellingswenselijkheidslijst die ontwikkeld is door het CBO in Nijmegen en aangepast is naar de Vlaamse situatie door project TALENT. Deze lijst geeft je een weging van verschillende criteria waardoor je een score bekomt die het versnellen aan- of afraden.

Criteria ouders

Vele ouders hebben vele vragen, twijfels en bedenkingen over de eventuele versnelling van hun kind. Het gevaar bestaat dat ze deze twijfel gaan overzetten op hun kind. Daarom zijn gesprekken tussen de school en de ouders heel belangrijk waarbij de voor- en nadelen van het versnellen en de criteria hierboven om te versnellen, besproken worden.

Zowel ouders als leerkrachten kennen wel ergens iemand die ooit eens een jaartje heeft overgeslagen en die in het middelbaar problemen heeft gekregen en uiteindelijk van school is gestapt zonder diploma. Deze verhalen, die uiteraard wel waar kunnen zijn, mag je echter niet gebruiken als bewijs dat het sowieso slecht zal aflopen. Uit onderzoek naar de effecten van versnellen van hoogbegaafde leerlingen blijkt namelijk het tegendeel en zijn er overwegend positieve effecten waar te nemen. Meer info hierover vind je op de site van project TALENT onder het thema versnellen.

Last met beslissen? Onze coaches kunnen je helpen!

Het is niet makkelijk om deze beslissing te nemen, vooral niet als de school er twijfels bij heeft. Twijfel je zelf en ben je niet zeker dat het wel de juiste beslissing zal zijn, laat je dan adviseren door één van onze coaches. Zij kunnen je kind observeren, maken gebruik van de versnellingswenselijkheidslijst en kunnen mee naar school gaan en zo helpen de beslissing te funderen. Besef als je twijfelt dat ook niet versnellen een interventie is die gevolgen heeft voor je kind!

In de lijst van partners hieronder vind je hun aanbod onder hun naam. Zoek naar een coach dicht bij je in de buurt die versnellen in zijn aanbod heeft en contacteer hem of haar gerust voor een intakegesprek.

Leticia Vandemeersche
advies
groepscoaching
individuele coaching
mindset
onderpresteren
positive discipline
schooladvies
studiebegeleiding
studiekeuze
thema-avonden
Karine Janssens
advies
creativiteit
groepscoaching
individuele coaching
loopbaanbegeleiding
mindset
onderpresteren
ontwikkelingsgelijken
studiekeuze
Sophie Vanbiervliet
advies
individuele coaching
schooladvies
testen
mindset
onderpresteren
studiebegeleiding
loopbaanbegeleiding
Katrin Janvier
advies
hoogsensitiviteit
individuele coaching
leerstoornissen
mindset
onderpresteren
plusgroep
positive discipline
schooladvies
thema-avonden
versnellen
didactisch niveaubepaling
Hoogbloeier Gent
individuele coaching
Inge Van Bogaert
advies
hoogsensitiviteit
individuele coaching
leerstoornissen
mindset
onderpresteren
schooladvies
studiebegeleiding
studiekeuze
Els Gudders
advies
beelddenken
individuele coaching
groepscoaching
ontwikkelingsgelijken
kampen
leerstoornissen
mindset
onderpresteren
ontwikkelingsgelijken
plusgroep
schooladvies
studiebegeleiding
talentenfluisteraar
testen
thema-avonden
versnellen
Veerle Cool
ADHD
advies
autisme
groepscoaching
hoogsensitiviteit
individuele coaching
leerstoornissen
mindset
onderpresteren
schooladvies
studiebegeleiding
thema-avonden
versnellen
Anja Baele
advies
hoogsensitiviteit
individuele coaching
leerstoornissen
mindset
schooladvies
studiekeuze
talentenfluisteraar
testen
versnellen
Hilde Killens
advies
beelddenken
hoogsensitiviteit
individuele coaching
mindset
onderpresteren
schooladvies
studiebegeleiding
studiekeuze
thema-avonden
versnellen
Bjorn Zwakhoven
advies
individuele coaching
thema-avonden
schooladvies
mindset
onderpresteren
versnellen
beelddenken
didactisch niveaubepaling
positive discipline
studiebegeleiding
studiekeuze
talentenfluisteraar
Silvie Vancamelbeke
advies
individuele coaching
testen
schooladvies
mindset
onderpresteren
studiekeuze
versnellen
thema-avonden
Tamara Straetemans
advies
individuele coaching
onderpresteren
schooladvies
studiebegeleiding
studiekeuze
groepscoaching
mindset
ontwikkelingsgelijken
positive discipline
versnellen
thema-avonden
Prins Jonathan
advies
individuele coaching
testen
mindset
onderpresteren
versnellen
Ilse Verhoeven
advies
individuele coaching
leerstoornissen
mindset
onderpresteren
schooladvies
studiebegeleiding
studiekeuze
thema-avonden
versnellen
Hilde Mahieu
ADHD
hoogsensitiviteit
individuele coaching
mindset
onderpresteren
plusgroep
positive discipline
schooladvies
studiebegeleiding
talentenfluisteraar
thema-avonden
versnellen
Maaike Martens
testen
individuele coaching
advies
positive discipline
autisme
mindset
onderpresteren
versnellen
schooladvies
thema-avonden
Load More
Copyright © 2018 Sabine Sypré, Hoogbloeier cvba, Gent – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur: info@hoogbloeier.be. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.
2020-08-10T16:37:02+01:00

Hoogbloeier cvba

Adm.zetel: Tarbotstraat 23 - 9000 Gent

Phone: coachingsnetwerk: 0032 468 09 66 44