Didactische problemen bij hoogbegaafdheid

Didactische problemen bij hoogbegaafdheid

Hoogbegaafde kinderen en jongeren lopen tijdens hun schoolcarrière tegen heel wat didactische problemen aan. Het is een misvatting dat intelligente kinderen opbouwend leren. Als ze moeilijke dingen kunnen, dan kunnen ze zeker ook makkelijke dingen.

Maar hoogbegaafde personen denken heel complex. Wanneer hen iets gemakkelijk wordt aangeboden, missen zij vaak nog veel bijkomende info waardoor ze niet tot leren kunnen komen.

Een didactische ontwikkeling op school gaat vaak van automatiseren van basisbewerkingen en tafels tot getal inzicht naar strategisch rekenen. Men gaat er dan vaak van uit dat als je kan automatiseren, je ook zal kunnen strategisch rekenen.

Bij heel veel creatief denkende begaafde kinderen lukt dit echter niet. Zij hebben een andere, specifieke manier van denken. Het kan juist helpen om in plaats van met concrete zaken te werken, dat je hen de structuur uitlegt, de abstracte betekenis uitlegt van bijvoorbeeld breuken.

Leerkrachten zouden kunnen stilstaan bij de vraag: “waar willen we naartoe?”. De leerlijnen van de volgende jaren erbij nemen.

Hoogbegaafde leerlingen hebben dus vooral een structuur nodig en leren vanuit begrip. We hebben het vaak over het top-down denken, van abstract naar concreet, vanuit het doel.

Met enige voorzichtigheid moeten we ook de term “onderpresteren” hanteren. Die term wordt nogal vlot in de mond genomen. Onderpresteren van een kind is een proces, een patroon. We kunnen dus niet zomaar stellen dat we te maken hebben met “een onderpresteerder”. Het onderpresteren bij een kind betreft een dynamiek van oorzaak en gevolg. Het is steeds in combinatie met persoonlijkheid, met didactiek en met de omgeving.

Een aangepast hoogbegaafd kind hoeft ook geen probleem te zijn. Dat zit in de persoonlijkheid van iemand. Niet ieder hoogbegaafd kind zal later problemen ontwikkelen. Sommigen doen het ook gewoon goed, zonder meer.

Wanneer kinderen aangemeld worden voor een intelligentieonderzoek, dan zijn dat vaak heel diverse aanvragen. Een (klein) deel ervan loopt duidelijk voor. Het zijn de autodidacten, die ook de schoolse strategieën gebruiken die hen worden aangeboden. Daarnaast krijg je ook leerlingen die eerder gemiddeld staan op school ten opzichte van leeftijdsgenoten. Zij kunnen onderliggend toch hiaten hebben of er plichtsbewust voor kiezen om niet voor te lopen, omdat het nog niet aan bod kwam in de klas.

Tenslotte heb je ook nog de kinderen die met een zorgvraag aankomen. Zij kunnen zelfs ondergemiddeld scoren, waardoor zij helemaal niet meer hoogbegaafd lijken. Het zijn kinderen die zeer autodidact leren, dus vaak al voorschools veel oppikten of naast school veel oppikken. Hun zichzelf aangeleerde strategieën blijken vaak anders te zijn dan degene voorgeschoteld in de klas. Ze geraken in de war. School roept weerstand op en ze doen het niet. Wanneer dit lange tijd duurt, dan is er sprake van stagnatie. Er is teveel spanning, hun welzijn is in gevaar en ze pikken geen nieuwe leerstof meer op.

Ze leerden heel vroeg al veel uit zichzelf, maar hebben geen kader, geen structuur. Bij deze kinderen moet er dus eerst aan de weerstand worden gewerkt. Je hebt veel humor en warmte nodig om contact te maken met hen. Kinderen met een autodidacte ontwikkeling, begrijpen vaak de aangeboden methode niet. Ze hebben ook weerstand tegen de methode en dat resulteert ook in hiaten. Deze kinderen overtuigen van een andere methode is haast onbegonnen werk.

Het is bij deze groep kinderen/jongeren echt nodig om te weten welke eigen strategieën zij hebben opgebouwd. Soms zijn die strategieën handig, soms ook niet. Door middel van moeilijkere opdrachten kunnen ze gaan testen of hun strategie nog steeds werkt.

De meesten zullen bij opdrachten die opbouwen in moeilijkheidsgraad, zelf hun strategie veranderen. Deze, sterk autodidactische groep ‘eigenwijsjes’ niet. Het is dus belangrijk dat de leerkracht een helikopterview heeft over de leerdoelen en weet wat er nog gaat komen.

Vaak worden onthoudtrucjes gebruikt in de klas, zoals bijvoorbeeld de zin “kan het dametje met de centimeter meten”. Dat is heel handig en die kinderen kunnen via dat systeem heel erg vlot mee. Maar neem de poster weg en ze begrijpen helemaal niet meer met wat ze bezig zijn.

Belangrijk is om de top down onderlaag ook te begrijpen alvorens met de trucjes van start te gaan.

Net als onderpresteren wordt faalangst ook vaak in de mond genomen. Vaak echter zit er nog iets achter en is dit dus geen pure faalangst. Het kind doet gewoon wat werkt en zolang het werkt, zal dit kind dat blijven doen. Het is dus eerder van belang om een patroon te doorzien en te doorbreken dan in te zetten op de faalangst zelf. Wanneer zo een kind vastloopt, dan ook net heeft het baat bij compacten en verrijken.

Deze kinderen en jongeren moeten hun plekje in de klas vinden door het inzetten van hun talenten en dat via creatieve verrijking waarin de hogere denkvaardigheden kunnen gebruikt worden. Zo een kind nog meer herhaling geven, nog meer uitleg op dezelfde manier, is nefast.

Tenslotte nog even een kort pleidooi omtrent versnellen. Versnellen is een proces. We versnellen een kind eigenlijk niet, we volgen de ontwikkeling van het kind. We moeten er met z’n allen maar iets minder schrik van hebben. Onze eigen bezorgdheden durven opzijzetten, zoals te jong in een middelbaar, is dat wel goed? Wat met de vriendschappen? De emotionele ontwikkeling? Tal van bezorgdheden komen naar boven wanneer we denken aan het versnellen van een kind of jongere. Internationaal onderzoek wees nochtans de positieve kracht van (meerdere) versnellingen uit.

Bij Hoogbloeier hebben wij voldoende expertise in huis om een weloverwogen keuze tot versnellen te maken.

Het kind of de jongere heeft een situatie nodig die het stimuleert om te groeien. Een omgeving die zich leent tot excelleren, eerder dan dat men wacht tot het kind excelleert…

 

Copyright © 2019 Silvie Vancamelbeke – Psycholoog en Coach Hoogbegaafdheid – regio Herentals en Gent – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.

2019-05-07T00:20:50+01:00

Hoogbloeier cvba

Adm.zetel: Tarbotstraat 23 - 9000 Gent

Phone: coachingsnetwerk: 0032 468 09 66 44