Hoe een tai chi-les je kan leren begrip opbrengen voor hoogbegaafde leerlingen

Steeds opnieuw op zoek naar uitdagingen, wou ik eens iets compleet nieuws leren. Iets dat eens niet cognitief was, niet om kennis ging, maar iets om te doen, iets lichamelijks. Een nieuwe sport zag ik echter niet zitten, want jaren van competitie volleybal hebben zijn sporen nagelaten. Een echte sport met training en competitie is niet meer aan mij besteed. Ik ga steeds over mijn grenzen omdat ik niet makkelijk opgeef en mijn lichaam kan dat niet meer aan. ‘Misschien is yoga wel iets voor jou!’, opperde een vriendin die al jaren yogalessen volgt, maar dat sprak me niet zo aan omdat er net te weinig beweging in zat. ‘Het zou wel goed zijn om meer tot rust te komen in je drukke bestaan’, zei ze verder, maar ik had er geen zin in. Ik had wel al een mindfulnessreeks gevolgd en daar al heel van aan gehad, maar yoga sprak me echt niet aan.

Ik had wel net het boek ‘The Art of Learning’ gelezen, geschreven door Josh Waitzkin, een ex-schaakkampioen die van de ene op de andere dag gestopt is met schaken en iets compleet nieuws wou leren. Misschien ken je de film ‘Searching for Bobby Fisher’, die over zijn jonge leven gaat wanneer hij schaken ontdekt en uitgroeit tot junior-kampioen? Hij heeft zich als jongvolwassene op tai chi gestort en vond het fijn om eens opnieuw beginneling te zijn. Hij pende zijn ervaringen neer in het boek en observeerde vooral de manier waarop je iets nieuws leert. Daarover gaat het boek: over zijn leerproces, zijn falen en opnieuw doorzetten, over hoe hij ook expert werd in martial arts en opnieuw wereldkampioen werd in tai chi.

Dit boek zette me aan om tai chi wat beter te leren kennen, want ik kende het alleen uit films waar een groep mensen in het park sierlijke, trage bewegingen maken. Ik verkende vooraf het internet en las dat tai chi een oude Chinese wijsheid is met als doel zowel fysiek als geestelijk in evenwicht te komen. ‘Klinkt goed’, dacht ik en ik las verder. Er wordt veel aandacht besteed aan het waarnemen en het gewaarworden van alle sensaties in ons lichaam. ‘Leunt aan bij mindfulness, mooi!’, dacht ik en surfde nog wat verder. Er bestaan verschillende tai chi-stijlen, gebaseerd op verschillende vormen. De vormen, eigenlijk trage bewegingen, worden in laag tempo en op een zeer ontspannen manier uitgevoerd, waarmee ze eenvoudig aan te leren zijn én toegankelijk zijn voor oudere en minder atletische mensen. ‘Net iets voor mij,’ en ik schreef me in voor een lessenreeks op maandagochtend, ideaal om volledig tot rust gekomen de werkweek te starten. Elke week een uur en een kwart rustig bewegen zou me goed doen. Dacht ik.

De eerste les bevond ik me in een zaaltje samen met een vijftiental, voornamelijk oudere, mensen. Veel van hen waren al op pensioen en konden op maandagochtend komen. Een aantal van hen kwam reeds voor de tweede keer de beginnerscursus volgen. De twee begeleiders, man en vrouw, namen hun tijd om ons op ons gemak te stellen. We zouden de korte vorm Yang-stijl met 37 bewegingen aanleren gedurende dit schooljaar, gemiddeld twee bewegingen per les. Maar de eerste les kwamen we nog niet aan bewegingen toe. We leerden er buikademhaling, ontspannen staan en de beginpositie. Dat was het. En nu oefenen thuis. ‘Ja, hoor, ga ik zeker doen’, zei ik vol goede voornemens, maar vervolgens kwam er niets van in huis. Geen tijd, geen plaats, niet aan gedacht.

Dus ja, de volgende week opnieuw naar de les en vooral zwijgen als ze vragen of je veel hebt geoefend. Maar tot mijn grote verbazing bleek ik alles wat we de vorige week geleerd hadden nog heel goed te herinneren, in tegenstelling tot andere mensen die ondanks oefenen toch nog eens herhaling nodig hadden. Dus ja, de stimulans om te oefenen zat er helemaal niet in. Als we telkens alles zoveel herhalen in de les, hoef ik niet eens te oefenen, dan lukt het zo ook wel. En zo ging het maar door, les na les, zonder oefenen en toch bijblijven. Ik denk dat ik één keer geoefend heb, toen ik alleen op congres was, in mijn hotelkamer. Daar werd ik niet gestoord door één van mijn kinderen en had ik anders toch niet veel te doen tussen de lezingen door. Maar die éne keer was weer voldoende om de volgende paar lessen aan te kunnen.

Tot ik naar het einde van de lessenreeks eens één les miste. En ik de week daarna niét meer mee was. Het aantal bewegingen werd nu wel heel erg veel en de laatste weken werden de laatste vormen sneller gegeven om toch maar alle 37 bewegingen aangeleerd te krijgen. Nu pas snapte ik dat ik in de val ben getrapt waar zoveel hoogbegaafde leerlingen ook in trappen. Het was te makkelijk in het begin, het werd veel te traag aangeboden, er werd naar mijn gevoel oneindig veel herhaald. Oefenen was daardoor niet nodig. En op het moment dat het menens werd, was mijn motivatie en enthousiasme serieus gedaald en gaf ik op. Ik ben de laatste drie lessen niet meer geweest…

Wat had ik dan nodig? Om te beginnen een groep mensen die net zo snel leren als mezelf. Een begeleider die dat doorhad. Minder herhalingen. Alvast niet herhalen wat je al onder de knie hebt. Een sneller leertempo en dus meer dan twee bewegingen in één les aanleren. Aanmoediging om te oefenen thuis, maar er vooral voor zorgen dat het niet vanzelf lukt zonder inoefenen. De hele vorm vooraf tonen en steeds weer tonen waar het naartoe gaat, in plaats van twee bewegingen per keer en zo op te bouwen. Kennis over tai chi tussendoor, over de geschiedenis ervan, over verschillen en gelijkenissen met andere (vecht)sporten en meditatie.

En dat is wat je als leerkracht kan leren van mijn verhaal. Zet kinderen met eenzelfde niveau voor een vak samen (niveaugroepering). Begrijp hoogbegaafde leerlingen. Schrap al wat herhaling is. Bekijk wat ze al onder de knie hebben en schrap die inoefening ervan (compacten). Laat ze aan een hoger tempo leren (versnellen). Zorg dat de leerstof voor hen complexer is (verdiepen). Geef grotere pakketten voor een toets. Moedig hen aan om thuis te oefenen, maar zorg dat ze op de toets niet goed kunnen scoren als ze niet hebben ingeoefend. Toon vooraf waar je met de leerstof naartoe wil (top-down) en ga dan pas stap voor stap opbouwen. Maak linken met andere leerstof en associeer met andere domeinen (verbreden).

En wat mij betreft… tai chi is niet aan mij besteed. Toch niet op de manier waarop het mij werd aangeleerd. Misschien ooit nog eens… als de motivatie terug is.

Copyright © 2017 Sabine Sypré, Hoogbloeier cvba, Gent – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur: info@hoogbloeier.be. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.