Wat kan je als ouder doen als je kind de wereld op zijn schouders laadt?

Vele hoogbegaafde kinderen zijn momenteel volledig van slag door de gebeurtenissen die in het nieuws komen. De continue vluchtelingenstroom, de beelden van de oorlog in Syrië, de martelingen van IS zijn allemaal zaken die deze kinderen enorm op hun schouders laden. Zelfs heel jonge kinderen denken al na over ziekte, de dood, oorlog of natuurrampen. Het probleem is dat zij dit al doen vooraleer ze emotioneel in staat zijn om zo’n zaken volledig te kunnen begrijpen of het in perspectief te plaatsen. Deze angsten waarmee deze kinderen worstelen worden nog groter wanneer de volwassenen in hun omgeving over terrorisme, wapengeweld of ziektes als ebola gaan praten, of zelfs nog maar fluisteren. Daar komt nog bij dat vele van deze kinderen net wél naar het nieuws willen kijken, de krant willen lezen of van jullie willen horen wat er allemaal speelt in de wereld, maar net daardoor nog meer verontrustende gedachten en gevoelens ervaren. Maar ondanks hun intelligentie en hun diepere bewustzijn van de wereld vinden ze het heel moeilijk om met hun angsten en twijfels om te gaan. Tegelijk vinden ze het raar dat hun klasgenoten hier niet mee bezig zijn, maar zich gewoon richten op alledaagse activiteiten en gebeurtenissen. Het hoogbegaafde kind kan dan ook niet terecht bij zijn klasgenootjes om zijn zorgen te delen, want dit gaat het kind het gevoel geven geïsoleerd te zijn. Zij vinden het ook moeilijk om hun bezorgdheid onder woorden te brengen.

Ouders hebben niet steeds de tijd om over deze zaken te spreken of ze zijn hierop onvoldoende voorbereid en weten niet goed wat te zeggen. Volwassenen moeten dan ook opletten dat ze het gevoel van deze kinderen niet gaan minimaliseren of het wereldprobleem niet gaan bagatelliseren. Eerder moeten ze het kind gaan ondersteunen in zijn verlangen om hier meer over te weten, zelfs wanneer het om zaken gaat die zeer confronterend kunnen zijn. Ouders moeten dus op zoek naar geschikte manieren om duiding te kunnen geven aan hun kinderen. Maar bovenal moeten ouders een veilige en betrouwbare omgeving bieden, die actief luistert en open communiceert zodat ze deze hoogbegaafde kinderen steunen in hun emotioneel welbevinden. Dit kan pas wanneer volwassenen eerst zelf gaan nadenken over hun eigen angsten en reacties op deze gebeurtenissen. Zij moeten gaan nadenken over hoe ze zelf reageren en welke copingstrategieën ze zelf gebruiken om hiermee om te gaan. Pas als je hiervan bewust bent, kan je je kinderen helpen om met piekerende gedachten om te gaan. Daarnaast is een goede communicatie tussen volwassenen en kinderen nodig om de perceptie van het kind op de situatie te kunnen wijzigen. Ouders moeten aanspreekbaar zijn. Het gebeurt regelmatig dat een kind, wanneer het overstuur is door een bepaalde situatie, denkt dat ouders niet aanspreekbaar zijn omdat ze het gesprek uit de weg gaan, soms neerbuigend gaan doen of het probleem kapot gaan relativeren. Dit kan een open dialoog afremmen. Aanspreekbaar zijn is een eerste stap in de goede richting.

Hieronder vind je een tiental manieren om de dialoog tussen de volwassene en het kind in moeilijke tijden te verbeteren of om het emotionele welzijn van het kind te bevorderen:

  1. Zorg dat je je eigen gevoelens onder controle hebt voordat je de zorgen van je kinderen aanpakt. Dit zal je helpen om rustig te blijven. Probeer om gesprekken over zaken die angst opwekken alleen te voeren op die momenten wanneer iedereen relatief ontspannen is. Kies een aangename ruimte en plan ruim de tijd voor een open dialoog en respectvol luisteren.

  2. Luister écht naar de vragen van de kinderen. Hoor wat ze vragen, maar wat ze ook impliciet niét vragen, maar wel zouden willen weten. Toon oprecht interesse in hun bezorgdheid. En neem hun eigen mening au sérieux.

  3. Benader gevoelige onderwerpen op een tactvolle manier en behandel ook maar één tegelijk. Wees eerlijk en beantwoord het probleem met slechts zoveel details als het kind aankan. Het cognitieve niveau van kinderen is verschillend per leeftijd, ontwikkeling en persoonlijke ervaring. Zorg ook voor leermiddelen die geschikt zijn voor het ontwikkelingsniveau van het kind. Dit niveau kan je stretchen door hulp aan te bieden, vooral als het kind heel graag nog meer informatie wil.

  4. Help kinderen uit te zoeken wat ze zelf kunnen doen om te helpen, aangepast aan hun leeftijd. Deze betrokkenheid kan voorkomen dat ze steeds naar oplossingen grijpen die buiten hun vermogen liggen en tot frustratie kan leiden.

  5. Leg de nadruk op leuke zaken, op de redelijkheid van mensen, op de goedheid die er uiteindelijk ook is in wereld. Toon ook dat mensen veerkrachtig kunnen zijn.

  6. Stimuleer je kind om te spelen. Een goed evenwicht tussen actie en denken is nodig om zichzelf te handhaven in deze wereld. Stel ze gerust dat als ze plezier hebben dit niet betekent dat ze ongevoelig zijn voor de tegenslagen van anderen. Beiden kunnen samengaan.

  7. Help je kinderen zichzelf uit te drukken in kunst, muziek, poëzie of het schrijven van een dagboek. Dit kan dienen om gevoelens letterlijk van zich af te schrijven, maar kan ook een startpunt van discussie en duiding zijn.

  8. Stel deze kinderen zo weinig mogelijk bloot aan conflicten, geweld of het lijden van mensen en dan vooral niet met beelden op televisie of Youtube. Erken wel dat er problemen zijn in de wereld, maar leg uit dat het niet nodig is om daar volledig in ondergedompeld te worden.

  9. Vergroot hun betrokkenheid met de maatschappij door ze te laten deelnemen aan activiteiten van verenigingen. Dit versterkt de band met anderen en met de samenleving. Bespreek hoe belangrijk tolerantie en het opbouwen van relaties kunnen zijn. Versterk ook hun familiebanden en vriendschappen. Een sterke sociale steun kan een groot verschil maken voor een kind.

  10. Als kinderen  diep ontroerd zijn en niet gekalmeerd kunnen worden, overweeg dan om een professional in te schakelen die ervaring heeft met intelligente en gevoelige kinderen. Wanneer je kind zijn bezorgdheid niet wil of kan delen, dan kan een warme knuffel of gewoon een stil, rustig moment ook heel geruststellend zijn.

Ouders kunnen in moeilijke tijden, als de emoties hoog oplopen, kinderen helpen die vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn om hun gevoelens onder controle te houden, om geconfronteerd te worden met een onaangename of negatieve realiteit en om een  grotere emotionele stabiliteit te verwerven. Om kinderen te helpen een beter begrip van de wereld te krijgen, kunnen volwassenen hen helpen om de omstandigheden die beangstigend, verwarrend, of overweldigend zijn te aanvaarden. Door een veilige en ondersteunende omgeving te bieden en te benadrukken wat goed is in het leven, kan een kalme en luisterbereide volwassene het welbevinden van kinderen verhogen de angst, wanhoop of verwarring die ze voelen te verlichten. Maar om dit te doen, is het belangrijk om de gevoeligheid van kinderen te waarderen en te koesteren. Hoewel ouders kinderen niet kunnen beschermen tegen alle onheil, zijn ze best wel goed gepositioneerd om kinderen te helpen inzicht te geven in het onevenwicht in de wereld, om de impact ervan beter te begrijpen en om doordachte manieren te vinden om een  comfortabel en zinvol evenwicht in hun eigen leven te bereiken.

Geïnspireerd door Foster J. en Matthews D. 
SENGTroubling Times: How Parents and Teachers Can Help Children Understand and Confront Adversity
Copyright © 2015 Sabine Sypré, Hoogbloeier cvba, Gent – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur: info@hoogbloeier.be. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.