Ik? Hoogbegaafd? Echt niet!

Veel hoogbegaafde volwassenen hebben er totaal geen notie van dat ze wel eens intelligenter zouden kunnen zijn dan de norm. Dit betekent dat ze met problemen geconfronteerd worden die eigenlijk voortkomen uit hun hoogbegaafdheid, terwijl ze niet eens door hebben waardoor ze in de problemen komen. Tegenwoordig is het label hoogbegaafdheid al geen taboe meer in ons onderwijs en wordt hoogbegaafdheid bij kinderen ook meer opgemerkt doordat scholen er meer aandacht voor hebben en eventueel al signaleringsprocedures gebruiken, maar vroeger was dit niet het geval. Er zijn nu dus heel wat hoogbegaafde volwassenen die wel weten dat ze anders zijn dan de rest, maar niet weten waarom…

De meeste volwassen hoogbegaafden gaan dan ook hun extra-intelligentie uit pure gewoonte ontkennen (Ik? Hoogbegaafd? Neen, echt niet…) en het gegeven dat iemand dit benoemt of opmerkt bij hen, meteen van de hand wijzen als zijnde absurd. Het is een feit dat veel begaafde personen de lat voor zichzelf heel hoog leggen en zich meteen gaan vergelijken met de allerbeste in een bepaalde discipline waardoor ze ook heel streng en kritisch voor zichzelf zijn en zichzelf eigenlijk niet uitzonderlijk voelen. Zo vinden zij een ander altijd wel intelligenter of capabeler of getalenteerder dan zijzelf. Het valt te begrijpen dat volwassenen hun hoogbegaafdheid verloochenen omdat talent en potentieel meestal gezien worden als succes behalen op schools gebied of in je carrière. Maar onderpresteren, zowel op school als op het werk, is iets wat heel regelmatig voorkomt bij hoogbegaafden. De algemene aanname dat enkel goed presterende mensen hoogbegaafd zijn en onderpresteerders het per definitie niet zijn, is een ferm obstakel in het aanvaarden van je eigen hoogbegaafdheid als volwassene. Het is ook heel jammer dat negatieve schoolervaringen, je eigen teleurstellingen en de continue ontgoocheling op het gezicht van je ouders destijds, het hele leven van een hoogbegaafde onderpresteerder beïnvloedt en voor een zeer negatief zelfbeeld zorgt.

Het is dan ook niet te verwonderen dat wanneer ze geconfronteerd worden met de keuze om hun eigen hoogbegaafdheid wel of niet te aanvaarden, de meeste van hen initieel het label afwijzen of enkel willen aanvaarden mits overtuigend bewijs van hun intelligentie, een geslaagde IQ-test dus. Zolang een niet-geïdentificeerde volwassen hoogbegaafde niet op de waarheid gewezen wordt en weet wat ermee aan te vangen, zal niets optimaal werken in hun leven. Deze personen zijn echter ruwe diamanten en hebben een (ferm) duwtje nodig om hen op weg te zetten naar zelfontplooiing zodat ze een briljante diamant van menselijk potentieel worden met vele mooie, fijngeslepen zijden.

  • Een eerste, maar wel de meest belangrijke fase in deze weg naar zelfactualisering is jezelf identificeren als hoogbegaafd. Een IQ-test, een Mensa-test, het Delphi-model hoogbegaafdheid, maar ook eenvoudige checklists van eigenschappen van hoogbegaafde volwassenen kunnen hierbij een eye-opener zijn.

  • Vervolgens moet de hoogbegaafde volwassene loskomen van de algemene perceptie van een hoog IQ als voorwaarde voor hoogbegaafdheid, maar moet hij of zij inzicht krijgen in de eigenschappen die horen bij een hoogbegaafde persoonlijkheid. Een zeer hoge intensiteit, complexiteit en gedrevenheid worden gezien als de drie belangrijkste eigenschappen. Intensiteit uit zich in een hoog energieniveau, met vele interesses, veel enthousiasme, emotioneel intens en vooral ook hoogsensitief. Complexiteit manifesteert zich in snel leren, snel denken, snel praten, nieuwsgierig zijn, zeer goed kunnen observeren, graag moeilijke problemen oplossen en vele kanten zien van een probleem. Gedrevenheid vertaalt zich in perfectionisme, doelgerichtheid, vol zelftwijfel en de lat hoog leggen, gedreven door een gevoel van persoonlijke missie.

  • Pas wanneer deze eigenschappen gezien worden als positieve eigenschappen van hoogbegaafdheid, kan een hoogbegaafde volwassene komaf maken met zijn grootste vijand: zich aanpassen aan de norm. Je aangepaste ‘valse ik’ die de hoogbegaafde volwassene jarenlang heeft beschermd tegen afkeuring en afwijzing, is niet meer nuttig en is zelfs een obstakel die je ervan weerhoudt om je authentieke zelf te bevrijden. Leren omgaan met de schaduwkant van hoogbegaafdheid, de kritieken van anderen op je gedrag leren pareren, geconfronteerd worden met je oude wonden en ze leren helen, is nodig om vooruit te geraken.

  • Door de verschillen te omarmen en nieuwe coping-strategieën te ontwikkelen, kan de hoogbegaafde volwassene zijn eerdere verdedigingsmechanismen uitschakelen en het heft in eigen handen nemen. Ze worden minder reactief en meer responsief, leren nieuwe manieren om te interageren met anderen waardoor ze zowel individueel vrij zijn als zich tegelijk verbonden voelen met die anderen.

  • De laatste stap om je ‘echte ik’ volledig te bevrijden komt er wanneer je beseft dat er altijd een fundamentele reden is geweest om anders te zijn, wanneer je je missie ontdekt en je eigenschappen ten volle gaat inzetten om de maatschappij beter te maken. Het gaat om meer dan zomaar tevreden zijn met wie je bent of in het reine zijn met je anders-zijn; het gaat om meer dan zomaar je talenten ontwikkelen of persoonlijk succesvol worden: hoogbegaafde volwassenen die volledig tot zichzelf zijn gekomen zijn changemakers die de verantwoordelijkheid op zich nemen om onze collectieve toekomst beter te maken.

Hoogbegaafden trachten het eerste deel van hun leven zichzelf te blijven maar worden continu geconfronteerd met afkeuring. Het tweede deel van hun leven doen ze alsof ze iemand anders zijn om erbij te horen en erin te passen. Pas wanneer ze vastbesloten zijn en ook wel wat geluk hebben, kunnen ze in het derde deel van hun leven hun ‘valse ik’ vernietigen waardoor ze uiteindelijk dichter komen bij de authentieke persoonlijkheid die altijd in hen zat. Het is nooit te laat om aan deze derde fase te beginnen:

Waar wacht jij nog op?

Gebaseerd op: Jacobsen, M. (1999). The Gifted Adult.
A Revolutionary Guide for Liberating Everydag Genius. New York: Ballantine Books.
Copyright © 2016 Sabine Sypré, Hoogbloeier cvba, Gent – Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur: info@hoogbloeier.be. Online delen mag mits vermelding van auteur en link naar dit artikel.